• Bhuel, sin ceist mhaith : well, that’s a good question.
• Fan go bhfeicfidh mé : wait until I see.
• Caithfidh mé a rá : I have to say
• Déirfinn go. . : I would say . .
• Is dócha go. . : I suppose. .
• Ní féidir a shéanadh ach go . . : It cannot be denied that. . .
• Ceist casta is ea í sin, gan réiteach sofheicithe : that’s a complicated question without a visible solution.
• Níl tuairim dá laghad agam faoin an ábhar sin : I don’t have a clue about that subject
• Níl spéis agam sa cúrsaí sin mar níl an am agam leis an brú an bliain seo : I don’t have an interest is those things because I don’t have the time with the pressure this year
• Caithfidh mé smaoinimh faoin sin : I have to think about that
• Tá fhios agat: You know
• An bhfuil fhios agat : do you know
• Anois: now
• N’fheadar : I don’t know
• B’fheidir: maybe
• Ní bheadh mé in ann tada a rá faoin ceist sin : I wouldn’t be able to say anything about that

Achoimre

• Bhí Muiris agus Tomás ag dul go dtí na rásanna.

• Chuaigh siad isteach sa teach tabhairne i gCeann Trá.

• D’ordaigh siad dhá phionta as an mbean an tí.

• D’ól siad iad and dhá phionta eile. Bhí siad ar meisce.

• Chuaigh Muiris isteach sa gairdin agus chaith sé amach.

• Isteach s teach tabhairne, bhí fonn troda ar Tomás.

• Bhí Tomás fear leis an bean. Bhuail sé an cuntar lena dhorn.

• Mheall Muiris amach é.

• Chaith Tomás amach agus cheannaigh Muiris milséain.

• Shrioch siad Fionn Trá.

• Bhí ionadh orthu nuair a chonaic siad an slua mór.

• Chonaic siad fear ag imirt cleas cartaí.

Teamaí

• Beirt ógánach ag baint taitneamh as a tsaoil.

• An coimhlint idir saol an duine og agus saol an duine fásta.

Mothúchain

• iontas
• spraoi
• gliondar
• áthas

Tomás

• Is déagoir é.

• Níl móran taithí aige ar an saol.

• Tá sé maiteach. Bhí sé trodach, nuair a bhí se ar meisce.

• Is duine gealghaireach é. Is aoibhinn leis an saol.

Muiris

• Is duine stuama agus aireach é.

• Tuigeann sé an saol.

• Is duine gearchuleach agus cliste é.

• Is sceal greannmhar é seo.

Summary, characters and themes for Ordinary Level.

Everything for Higher Level.

Achoimhre

• Bhí Clare míshásta.
• Is léir go bhfuil Clare tri chéile.
• Bhí an paisean imithe dá saol.
• Bhí a fear céile Eoin ar nós cuma leis.
• Bhí sé ag léamh an nuachtáin.
• Bhí na páistí torranach agus drochbhéasach.
• Bhí Clare ag fanacht thuas an crainn ar feadh dhá lá is triocha.
• Bhí sí ag iarracht curiarracht an domhain a bhriseadh.
• Ní róshásta a bhí Eoin agus na páistí.
• Níl aon dul as Eoin ach aire a thabhairt don teaghlach.
• Bhí sé ar buile mar bhí air obair an tí a dhéanamh.
• Sheas na comharsáin le Clare.
• Ghéill Eoin di.
• Tuigeann sé a cás.
• D’ardaigh sé teilifiseáin chuichi.
• Dúirt sé go raibh sí as a meabhair, dúirt sise gurbh shin é an fáth gur thit sé i ngrá leí fadó.
• Thit siad i ngrá arís.
• D’éirigh siad cairdiúil agus rómánsúil arís.
• Tugtar le tuiscint dúinn go gcabhróidh Eoin agus na páistí léi as seo amach.

Téama an Scannán

• Saol pósta
• Leadrán an tsaoil nua-aimseartha
• Greann
• Grá
• Féinmhuinín
• Caidreamh idir daoine
• Faighimid léargas ar na deachrachtaí a bhíonn ag daoine fásta ina saol pearsanta agus ina saol pósta.
• Pléann sé gnáth–theaghlach na fadhbanna a bhíonn le sárú ag daoine pósta.
• Éiríonn leo a gcuid fadhbanna a shárú.

Clare

• Bean tí
• Mheán aosta
• Cuigear ina clann
• Cheanndána
• Níl sí roshásta inti féin.
• Tá na neargóga ag cur as di.

Eoin

• Meán aosta
• Beag suim i gcúraimí an tí
• Is fuath leis obair an tí
• Glacann sé leis go ndéanfaidh Clare obair an tí
• Tagann forbairt air
• Tacaíonn sé go hiomlán léi
• Titeann sé i ngrá léi arís

Códaí Pearsanta

• Meon na gcarachter
• Éide scoile ar na páistí
• Culaith (costume) ar an gcailín is sine

Dreach Gnúise (facial expression)

• Brón
• Áthas
• Grá
• Frustrachas

Códaí Teicniúla

Fócas Mion (close up)

• Na páistí ag troid
• Fócas mion ar aghaidh Clare
• Míshásta a thaispeáint

Fócas Fada (far shot)

• Clare thuas an crann
• Léiríonn seo go bhfuil sí scartha amach ón gclann.

Stíl (style)

• Tá ár n-aire drithe beagnach go hiomlán ar Clare.
• Tá an suíomh simplí freisin.
• Níl ach radharc sa teach agus radharc sa gairdín.

Uilinn Ceamara (camera angle)

• Feictear cosa Clare
• Ceaptar go bhfuil sí tar éis  í féin a chrochadh (hang)
• Nuair a léimeann Clare, ceaptar go bhfuil sí chun titim ach ansin beireann Eoin uirthi.

Ceol

• Atmaisféar a chothú – ceol Coronation Street

Osguth (voice-over)

• Insíonn duine de na páistí an scéal, cosúil le drama.

Achoimre – Summary

Fóclóir of words at the end

• Lá amháin bhí Mairtín Ó Mealóid (mac léinn) ag dul chun caint leis an sparanaí.
• Bhuail sé le Padraic Puirséal (an Púca, an doirseoir.)
• Bhí an Púca ag tabhairt cnámha do Bran (madra an Monsignor).
• Bhí Bran ag tochailt i bplásóg na bláthanna.
• Bhí áthas ar an Púca ach bhí an-fearg ar an ngarraíodóir.

• Bhí easaontas idir an garraídóir agus an Púca.
• Oíche amháin, i rith Cogadh na Saoirse bhí an Púca ag troid i gcoinne na Léinte Gorma.
• Nuair a d’fhill sé ar an gcólaiste bhí an geata faoi ghlas.
• Chaith sé clocha ag teach an garraídóir agus bhrís sé na fuinneoga.
• Bhí cás cúirte ann agus níl cead aige anois dul in aice leis an garraídóir.

• D’úsaid sé Bran chun díoltas a fháil.
• Monsignor de Bláca ab ea ceannaire na hollscoile.
• Fear an-leisciúil é, a chaith a chuid ama ag ól agus ag caint. Fuair sé an post trí thimpiste.
• Bhí a intinn ag teip air.
• Ansin, chuaigh Mairtín go dtí oifig an sparanaí.

• Lig an runaí isteach é. Bean deas ciúin ab ea í.
• Bhí sé ag lorg a seic scoláireachta.
• Bhain stróc don sparanaí.
• Bhí ceann dá shúile ag dul timpeall an tseomra i gconaí.
• Bhí sé an-crosta le Mairtín.

• Ní raibh Mairtín ag freastal ar an gcólaiste.
• Bhí sé ag ól an t-am ar fad.
• Istigh san oifig, smaoining sé ar scéal grinn agus thosaigh sé ag gaire.
• Bhí an sparanaí ar buille.
• D’inis sé an scéal do dhearthair Mairtín.
• Bhí an-fearg ar Mairtín agus d’fhág sé an oifig.

Fóclóir

mac léinn – University student

sparanaí - treasurer

an Púca – Nickname for Padraig

an doirseoir - doorman

ag tocailt i bplásóg na bláthanna - digging in the flowerbed

ngarraídóir – gardener

easontas – disagreement

Cogadh na Saoirse – War of Independence

i gcoinne – against

clocha – stone

cás cuirte – court case

D’úsaid sé – He used

díoltas – revenge

ceannaire – head of college

seic scoláireachta – grant cheque

Irish higher category

Summary

Fear an-bhocht ab ea an Cearrbhach. Chaith sé a híoche go léir ag cearbhacas. Bhí a bhean i bpriacal. Chuaigh an Cearrbhach chun sagart a fháil. Bhuail sé le Dia, ach lean sé ag iarraigh sagart. Bhuail sé le Bás, d’inis Bás dó dul air ais agus faigh Dia chun an leanabh a báisfear. Dúirt sé go mbéach sé ina charas Críost. Nuair a raibh an báistadh thart, dúirt Bás gur an Cearrbhach dul air ais agus iarr achainí ó Dia.

“Bua chearrbhach an domhain a thart dom.” Léan arís é agus achainí mhaith air.

“Bua dochtúirí an domhain a bheith agam.”

“Is dona an achainí í,” arsa an Bás (athrá – repetition)

Iarraim achainí do dhuine ar bith a leagfas lámh ar úllann a lámh a greamú den úll agus an t-úll greamú den chrann go dtí gur maith liomsa a scaoileadh. Níor inis sé an triú achainí don Bás. Rinne siad margadh. Má bhíonn Bás ina shuí as cosa na leaba, bheith ar an Cearrbhach a leigheas a dheanaigh. Má bhíonn sé ag barr an leaba, bheith ar an duine a mharú. Bhuaigh sé an méid airgead a chaill sé riamh. Ghlaoigh ar chun Spáinn, ach bhí Bás ina shuí ag barr an leaba. Déan sé a leigheas. Rug Bás greim scornaí air. Lig air dul ar ais go hÉireann agus antór a dtuga do a chlann.

Tamaill bhig tar éis sin. D’iarr sé spás go raibh orlach na coinnle dóite. Mhúch sé an coinneal. Seacht mbliain ina dhiadh sin, fuair an Bás greim sceadamáin arís air. Dúirt sé go raibh tart air. Ghreamaigh an Bás den crann. Rinne siad margadh, dá ligeann sé Bás saor, bheith sé sabháilte ar feadh seacht mbliana eile.

“Lig dom paidir urnaí a rá.” Bhí gasúr ag caoineadh, “ní ligfear chun comaoine re”. D’éirigh an Bás ina sheasamh as crathaíocht an ghasúir. Chuaigh sé go hIfreann. Bhí sé ag imirt cartaí go dtí nár fhág aon bhall seilbhe ag an diabhail. Bhí sé caíte amach. Bhí trua ar Pheadar na nEochracha agus lig sé isteach trí geataí na bhflaitheas. Tá na cartaí fós spréithe ar Earraig os chomhair na ngeataí.

Fóclóir

ag cearbhacas – playing cards

achainí – wishes

athrá – repetition

greamú – stuck (hand stuck to the apple)

Rug Bás greim scornaí air – Death grabbed him by the throat

Mhúch sé – He dowsed, he extinguished

Update 18th Feb :We hope to source new notes by the end of next week.

An Bhéan Óg le Maire Mhac an tSaoi

Príomh Phointí

• Bhí an bhean óg bocht.
• Bhí ag beirt phaiste aici, cailín a bhí trí bliana d’aois agus mac a bhí níos óige.
• Bhí an aimsir an-te i mí Lúnasa agus obair sí na paistí isteach sa phram.
• Chuaigh siad go dtí an trá.
• Labhair sí as Gaeilge leo.
• Chuaigh siad as snámh agus bhí ag spórt acu.
• Bhí an bean an-chaol (very thin) agus lag (weak) tuirseach.
• Bhrostaigh sí abhaile mar bhí a fearr chéile ag teacht an oíche sin.
• Bhí a fear chéile ag obair sa chaithair.
• Níor thaitin obair tí leí.
• Bhí uirthi an teach agus bhaile a ullmhú dó.
• Níor chuir sí púdar ar a haghaidh mar níor thaitin sí leis.
• Bhí sí an-éadóchasach (lonely).

As Béarla

• There was a poor young woman.
• She had two children, a daughter three years old and a son even younger.
• In the hot weather in August, she worked with the children pushing a pram.
• They went to the beach.
• She spoke in Irish to them.
• They went swimming and great fun.
• The woman was very thin and weak.
• She hurried home because her husband was coming home that night.
• The husband works in the city.
• She hates housework.
• She prepared the house.
• She doesn’t wear make-up since her husband doesn’t like it.
• She is very lonely.

Níl Aon Ní le Cathal Ó Searcaigh

Tá an file ag caint lena ghrá faoina áit dhúchais. Is as Dún na nGall dó. Is aoibhinn leis á áit dhúchais. Is brea leis na héin ag canadh i gCaiseal na gCorr agus an spéir álainn in Inis Bó Finne. Tugann sé cur síos alainn dúinn ar a áit dhúchais.

Tá sé ag iarraidh a ghrá a mhealladh (entice) go Dún na nGall. Deireann sé go bhfuil Baile Átha Cliath gránna agus salach. Gealann sé (he promises) dí go mbeidh sé abálta filíocht a scríobh ann.

Beidh siad sona sásta ina chonaí i Dún na nGall. Beidh sé suaimhneach (peaceful) ann.

As Béarla

The poet is talking about a loved one and his native place. He loves his native place. He loves the birds singing and the lovely sky. He gives a beautiful description of his native place.

He tries to entice his loved one to Donegal. He says that Dublin is ugly and dirty. He promises that he will be able to write poetry.

They will be perfectly happy in Donegal. It will be peaceful there.

Mothúchain

Grá dó áit dhúchais

• Is aoibheann leis Dún na nGall.
• Usáideann sé logainmeacha (place names) tríd an dán go léir.

Grá do chailín

• Tá sé ag iarraidh a ghrá a mhealladh go Dún na nGall.

Grá do áit dúlra

• I ngach vearsa usáideann sé dúlra.

Fuath

• Is fuath leis Baile Átha Cliath.
• Deireann sé go raibh Baile Átha Claith salach agus gránna.

Níl Aon Ní

Cad é príomh téama an dán seo?

Príomh téama an dán seo na grá an fhile dó áit dhúchais. Usáideann sé logainmeacha tríd an dán go léir. Is brea leis Dún na nGall agus an dúlra atá ann.

“Níl aon ní, aon ní a stór níos suaimhní na clapsholas smólaigh i gCaiseal na gCorr.”

Tá an file ag iarraidh a ghrá a mhealladh go Dún na nGall chun chonaí ann.

“Is da dtiocfá liom a ghrá”

Is léir an dán seo go bhfuil grá an file da áit dhúchais.

Faoiseamh a Gheobhadsa le Maírtin Ó Diréain

Príomh Phointí

• Ba mhaith leis an bhfile sos a thogáil ar óilean Arainn.
• Beidh sé in éineacht lena chlann, ag siúl ar an trá.
• Beidh sé sona sásta sa bhaile.
• Cónaíonn sé i mBaile Átha Cliath, ach ní maith leis é.
• Bíonn sé uaigneach ann.
• B’fhearr leis a bheith sa bhaile.

Main Points

• The poet would like to take a break on Aran Island.
• He will be with his family walking on the beach.
• He will be happy at home.
• He lives in Dublin, but he doesn’t like it.
• He feels lonely.
• He would prefer to be at home.

Mothúchain (Feelings)

Ná mothúchain sa dán seo ná, uaigneas, brón agus áthas.
(crá croí = heartbreak)

Aoibhneas, Suaimhneas, Áthas

• Tá aoibhneas agus suaimhneas le fáil san oiléan.
• Níl aon bhrú ar an bhfile ann.

Uaigneas, Crá Croí, Buairt Aigne

• Tá an fhile ina chonai sa chathair anois.
• Níl aon mhuintir féin sa chathair.
• Tá an file uaigneach.
• Tá brón air an bhfile.

Téama

• Tá an-uaigneas ar an bhfile agus áiríonn sé uaidh a bhaile.
• Níl sé sásta sa chathair.

Themes

• The poet is very lonely and he misses his home.
• He’s not happy in the city.

Íomhanna

• Ar dtús, faighimid íomha den oiléan.
• Tugann sé íomhanna suaimhneach dúinn.
• Beidh áthas air ann. Tugann an oiléain faoiseamh dó.
• Is maith leis a bheith ann.
• “I measc mo dhaoine, ar oiléan mara”

Images

• Firstly, we get an image of the island.
• He gives peaceful images.
• He will be happy.
• Gets relief (faoiseamh) on the island.
• “Amongst his own people, on the island”

Sa dára véarsa

• Tugann sé íomhanna dúinn den chathair.
• Dar leis, ta an chathair míchairdiúil.
• Níl sé sona sásta ann.
• Tá uaigneas air.
• Tá a croí briste ann.

Dar leis = according to him

Fócloir

ag fulaingt = suffering
sona sásta = happy
ar a shuaimhneas = He’s at peace
uaigneas = lonely
gheobhaidh sé = He will get…
mothaíonn an file = The poet feels
míchairdiúil = unfriendly
íomhá = image
aoibhneas = beauty